Często po śmierci członka rodziny, osoby uprawnione do dziedziczenia stają przed dylematem co zrobić ze spadkiem. W sytuacji gdy spadkodawca był osobą bliską, i członkowie rodziny mają pełną wiedzę odnośnie jego sytuacji finansowej sytuacja w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku jest w miarę oczywista. Problem pojawia się dopiero w momencie, gdy spadkobiercy nie mieli kontaktu ze zmarłym członkiem rodziny po którym dziedziczą, a w konsekwencji nie mają żadnej wiedzy o sytuacji finansowej osoby zmarłej.
W sytuacji gdy spadkobiercy nie mają żadnej wiedzy odnośnie sytuacji finansowej spadkodawcy muszą ustalić we własnym zakresie stan majątku.
Niestety do czasu przyjęcia spadku, czy to wprost czy też z dobrodziejstwem inwentarza potencjalni spadkobiercy są dosyć mocno ograniczeni w szybkim, skutecznym i prostym ustaleniu majątku spadkodawcy.
Spadkobiercy, którzy mają wątpliwości co do stanu majątku osoby zmarłej, muszą na własną rękę podjąć starania w celu ustania stanu majątku. Przyjęcie bowiem spadku nawet z dobrodziejstwem inwentarza, w sytuacji gdy pasywa majątku zmarłego przewyższają znacznie jego aktywa może okazać się problematycznym i czasochłonnym procesem w przyszłości, gdy pojawią się wierzyciele. Dlatego tak ważnym jest aby podjąć wszelkie możliwe czynności ustalić stan majątku osoby zmarłej, tak aby decyzja o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku była w pełni przemyślana.
Najistotniejszą kwestią o której trzeba pamiętać w przypadku wątpliwości w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku jest czas. Ustawodawca przewidział bowiem okres 6 miesięcy na odrzucenie spadku od czasu otwarcia spadku, bądź od chwili czy uprawniony dowiedział się o dziedziczeniu. Zatem, jeśli spadkodawca nie ma wiedzy odnośnie sytuacji majątkowej osoby zmarłej, na jej ustalenie ma czas przez sześć miesięcy.
Najszybszym sposobem na sprawdzenie czy zmarły w chwili śmierci nie miał zadłużenia jest sprawdzenie go w istniejących rejestrach takich jak Biuro Informacji Kredytowej i Krajowy Rejestr Długów.
Jeśli jednak chodzi o rejestry pojawia się zasadniczy problem dla spadkobiercy, który chce wyłącznie ustalić stan majątku spadkodawcy. Niestety do czasu przyjęcia spadku, spadkobierca nie ma legitymacji prawnej do skutecznego wystąpienia do podmiotów typu BIK czy KRD o udostępnienie informacji w przedmiocie potencjalnego zadłużenia spadkodawcy. Aby rejestry ujawniły informacje konieczne jest przedstawienie aktu zgonu zmarłego oraz oświadczenia o przyjęciu spadku.
Spadkobierca ma także możliwość ustalenia kont bankowych spadkodawcy, a także ich salda. Wniosek o wydanie zbiorczej informacji o wszystkich rachunkach bankowych we wszystkich bankach w Polsce można złożyć w dowolnym banku lub SKOK-u.
Także w przypadku ustalenia rachunków bankowych po osobie zmarłej, spadkobierca, który nie nabył praw do spadku, ma związane ręce. Zgodnie bowiem z prawem bankowym, bank udostępni informację o rachunkach bankowych osoby zmarłej dopiero, gdy spadkobierca legitymuje się prawomocnych tytułem prawnym do spadku.
Zatem jak sprawdzić długi osoby zmarłej?
Ustalając stan majątku osoby zmarłej warto zacząć od dokładnego sprawdzenia dokumentów w mieszkaniu zmarłego. W szczególności należy zwrócić uwagę na wezwania do zapłaty, umowy kredytowe, salda opłat czynszowych.
Oczywistym jest, iż brak znalezienia w mieszkaniu dowodów świadczących o zadłużeniu osoby zmarłej nie świadczy automatycznie o tym, że żadnych długów nie ma, ponieważ nie wszyscy mają w zwyczaju trzymać takie dokumenty.
Dość szybkim i skutecznym sposobem na ustalenia czy przeciwko zmarłemu toczyły się sprawy sądowe o zapłatę z wniosku wierzycieli jest ustalenie we właściwym dla miejsca zamieszkania spadkodawcy sądzie, czy toczyły się jakieś sprawy. W przypadku tej metody niestety nawet jak uda się ustalić sygnaturę sprawy, potencjalny spadkobierca, chcący uzyskać wgląd do akt sprawy będzie musiał złożyć stosowny wniosek. Jeśli zostanie uprawdopodobniony interes prawny w uzyskaniu wglądu do akt sprawy, wówczas sąd wyrazi zgodę na zapoznanie się z aktami.
Także w przypadku tej metody należy mieć na względzie, iż wyrażenie zgody na wgląd w akta sprawy może potrwać, przy czym okres sześciu miesięcy na podjęcie decyzji na przyjęcie bądź odrzucenie spadku biegnie.
Kolejnym sposobem na ustalenie stanu zadłużenia jest kontakt z komornikami właściwymi dla miejsca zamieszkania osoby zmarłej. Także w przypadku komornika podobnie jak w przypadku sądu, należy wykazać interes prawny w uzyskaniu informacji o sytuacji ewentualnego zadłużenia zmarłego. Wprawdzie komornik może odmówić przekazania całości dokumentacji związanej z prowadzoną egzekucją przeciwko zmarłemu, jednakże po wykazaniu interesu prawnego z reguły komornicy udzielają podstawowych informacji w tym o kwocie zadłużenia, jeśli takowe występuje.
Jeśli spadkobiercy nie udało się ustalić stanu majątku spadkowego i istniejących długów zawsze pozostaje możliwość wystąpienia o sporządzenie przez Komornika spisu inwentarza.
Sporządzenie przez komornika spisu inwentarza wiąże się z koniecznością poniesienia kosztów, jednakże po sporządzeniu spisu inwentarza, spadkobierca ma realny wgląd w sytuację majątkową osoby zmarłej.
Istotnym jest także, iż Komornik, przygotowując spis inwentarza, ma dostęp do wszelkich rejestrów, a sporządzony spis ma charakter dokumentu urzędowego chroniącego spadkobiercę przed wierzycielami.
