Roszczenie o zapłatę zachowku po śmierci osoby bliskiej nie jest bezterminowe. Jako, iż roszczenie o zachowek jest roszczeniem pieniężnym podlega przedawnieniu.
Roszczenie o zachowek, jako roszczenie majątkowe, po upływie 5 lat wygasa, co oznacza, że po upływie okresu przedawnienia zobowiązany do zapłaty zachowku może skutecznie odmówić zapłaty. Oczywiście można po upływie okresu przedawnienia roszczenia o zachowek wystąpić z żądaniem zapłaty zachowku, jednakże trzeba się liczyć, że zobowiązany do zachowku podniesie zarzut przedawnienia. W takiej sytuacji, osoba uprawniona do zachowku nie otrzyma należnych jej środków finansowych.
Należy podkreślić, iż to osoba uprawniona do zachowku i chcąca go uzyskać musi pilnować terminu przedawnienia. Dlatego w interesie osoby, której przysługuje prawo do otrzymania zachowku jest pilnowanie terminu. Osoba której przysługuje prawdo do zachowku nie może się tłumaczyć po upływie terminu przedawnienia tym, że nie wiedziała, że zachowek się przedawnia.
Po upływie terminu przedawnienia zachowku można liczyć wyłącznie na dobrą wolę osoby, która miała by obowiązek zapłaty zachowku, co biorąc pod uwagę realia życia codziennego i kwestie finansowe jest bardzo ryzykowne. Dlatego tak istotnym jest dopilnowanie terminu przedawnienia zachowku i podjęcie kroków prawnych z odpowiednim wyprzedzeniem, nie na ostatnią chwilę.
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę zachowku zależy od formy dziedziczenia.
W przypadku dziedziczenia ustawowego, czyli w sytuacji gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu, jest w prosta. Okres pięciu lat należy liczyć od chwili śmierci.
Jeśli spadkodawca pozostawił po sobie testament, sytuacja z obliczeniem 5-cio letniego terminu może być bardziej skomplikowana, ponieważ termin przedawnienia płynie od dnia ogłoszenia testamentu. Może się zdarzyć sytuacja, że testament przeleżał w szafie przez wiele lat po pogrzebie i nikt o nim nie wiedział. Dopiero jak ktoś go znajdzie i nastąpi oficjalne otworzenie testamentu, rozpoczyna bieg pięcioletni termin przedawnienia. To oznacza, że teoretycznie z roszczeniem o zapłatę zachowku, osoba uprawniona może wystąpić nawet kilkanaście lat po śmierci bliskiej osoby.
Jak każdy termin, także w przypadku roszczenia o zachowek jest możliwość przerwania biegu terminu przedawnienia. Jednakże żeby zrobić to skutecznie trzeba podjąć określone kroki prawne. Samo wezwanie do zapłaty zachowku, nawet wysłane listem polecanym do osoby zobowiązanej do zapłaty nie jest skuteczną metodą na przerwanie biegu terminu przedawnienia.
Aby skutecznie przerwać termin przedawnienia roszczenia o zachowek należy wystąpić na drogę postępowania sądowego. Można to zrobić w formie zawezwania do próby ugodowej, bądź też skierować sprawę do właściwego sądu o zapłatę zachowku.
Należy przy tym podkreślić, iż jedynie prawidłowe wystąpienie do sądu skutecznie przerywa bieg terminu przedawnienia. Trzeba pamiętać także, iż jeśli pozew o zapłatę zachowku będzie miał braki, które nie zostaną uzupełnione w terminie i w sposób prawidłowy, a pozew zostanie złożony w ostatniej chwili, wówczas może dojść do sytuacji gdy roszczenie o zachowek wygaśnie z uwagi na upływ terminu przedawnienia.
Także uznanie długu przez zobowiązanego do zapłaty zachowku, jeśli będzie prawidłowo sformułowane może przerwać bieg przedawnienia.
W wyjątkowych sytuacjach sądy dopuszczają nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia na podstawie art. 5 Kodeksu cywilnego, który mówi o nadużyciu prawa podmiotowego. Dzieje się to jednak niezmiernie rzadko i wymaga wykazania szczególnych okoliczności, np. gdy dłużnik celowo wprowadzał uprawnionego w błąd co do składu spadku, by przeczekać termin przedawnienia. Nie jest to jednak strategia, na której można opierać pewność sukcesu w sądzie, oraz mieć świadomość, że Sądy w sprawach o zachowek korzystają z tego przepisu niezwykle rzadko. Opieranie strategii na nadziei, że „sąd zrozumie sytuację”, jest w sprawach majątkowych bardzo ryzykowne.
Niejednokrotnie jako adwokat zajmujący się sprawami o zachowek miałam do czynienia z sytuacją, gdy okazywało się, że osoba uprawniona do zachowku zgłaszała się do adwokata zbyt późno, gdy już jej roszczenie o zachowek było przedawnione. Powodów takiego stanu rzeczy potrafi być wiele, ale najczęstszymi są chęć samodzielnego poradzenia sobie ze sprawą żeby ograniczyć koszty związane z poradą u profesjonalnego pełnomocnika.
Zdarzają się też sytuacje, że osoba zobowiązana do zapłaty zachowku, która w większości przypadków jest rodziną dla osoby uprawnionej do otrzymania zachowku, skutecznie zwodzi uprawnionego, obiecując zapłatę, a termin przedawnienia biegnie aż w ostateczności następuje przedawnienie. Dlatego tak istotne jest, aby skonsultować sprawę o zachowek z adwokatem specjalizującym się w tego typu sprawach, ponieważ terminu roszczenia o zachowek nie da się przywrócić. A jak pokazuje praktyka, o przedawnienie zachowku nie jest trudno.
